वधूपरीक्षा

कार्येषु मन्त्री करणेषु दासी भोज्येषु माता शयनेषु रम्भा।
धर्मानुकूला क्षमया धरित्री भार्या च षाड्गुण्यवतीह दुर्लभा॥

– एखाद्या उपवधू मुलाने ‘पर उसमे वो बात नही यार…!” असं म्हणत बऱ्याच जणींना नकार देऊन मग हे सुभाषित रचले असावे, असे का कोण जाणे पण मला नेहमी वाटते. या महाशयांची ‘वधू कशी पाहिजे’ ही यादी अंमळ लांबलेलीच दिसते.
कोणत्याही कार्याची सुरुवात करण्यापूर्वी त्याच्या इष्ट- अनिष्ट परिणामांचा परामर्श घेऊन काय करावे व कसे करावे यासंदर्भात सल्लामसलत करता येण्याइतकी वधू हुशार असावी. तेच कार्य पूर्ण करण्याची वेळ आली, की पगारी नोकराप्रमाणे (पगार न घेताच) मान मोडून काम करण्याइतकी कार्यक्षम असावी. आईच्या मायेने (व आईच्या जेवण बनवण्याच्या पद्धतीने…) जेवण बनवणारी व ते खाऊ घालणारी अशी ‘सुगरण’ असावी. शयनकक्षात नवऱ्याला रिझवण्यासाठी तिने साक्षात रंभा व्हावं. धार्मिक कार्यांत ‘मम’ म्हणायला सतत तयार असावं. व नवऱ्याच्या सर्व चूका पोटात घालायला, पृथ्वीइतकं क्षमाशील असावं. ( म्हणजे पादस्पर्शं क्षमस्व मे म्हणून पृथ्वीला पाय लावायला आपण मोकळे!)
ही यादी जर उद्या या सुभाषितकाराने माहितीजालावरील वधूवरसूचक मंडळांत घातली, तरी त्याला मुलींच्या सकारात्मक प्रतिक्रिया नक्कीच दूर्लभ असतील, यात वाद नाही.

महाकवी कालिदासानेही अभिज्ञानशाकुंतलात याच अर्थाचा एक श्लोक लिहिला आहे. कण्व महर्षि शकुंतलेची सासरी पाठवणी करताना, सासरी कसे रहावे, यावर उपदेश करत आहेत.-
‘शूश्रूशस्व गुरून्, कुरु प्रियसखीवृत्तिं सपत्नीजने,
भर्तुर्विप्रकृताऽपि रोषणतया मा स्म प्रतीपं गमः।
भूयिष्ठं भव दक्षिणा परिजने, भाम्येश्वनुत्सेकिनी,
यान्त्येवं गृहिणीपदं युवतयो; वामाः कुलस्याधयः॥’
– “पोरी, सासरी वडिलधाऱ्यांची सेवा कर. सवतींशी मैत्री ठेव व सद्भावनेने वाग (!) नवऱ्याकडून काही अपराध घडला, तरी त्याला सांभाळून घे, सेवकांशी सौजन्याने वाग, हस्तिनापूराची राणी झालीस तरी गर्व बाळगू नकोस, असं वागलीस तर ‘गृहस्वामिनी’ असा तुझा गौरव होईल. आणि विपरित वागलीस, तर कुळाला बट्टा लावशील.”

Advertisements

प्रतिक्रिया व्यक्त करा

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / बदला )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / बदला )

Connecting to %s

%d bloggers like this: