मी या नाटकाकडे पाहते ती नाटककाराची कलाकृती या दृष्टीकोनातून. त्यामुळे वासवदत्ता, उदयन, पद्मावती या पात्रांइतकेच भासाने नाट्यरचनेसाठी वापरलेले devices देखिल मला फार आवडतात.
नाट्याचे १० वेगवेगळे प्रकार आहेत, पैकी एक नाटक. त्यात नायक व नायिका राजघराण्यातले असणे आवश्यक असते. त्यामुळे संस्कृतात भरजरी नाटकांची रेलचेल आहे. स्वप्नवासवदत्तमलाही त्याच नाटकांच्या यादीत बसवणे थोडे अन्यायकारक होईल असे मला तरी [...]
Archive for the ‘कथा’ Category
मला आवडलेलं स्वप्नवासवदत्तम
Posted in कथा, मनात आलं म्हणून on May 12, 2007 | 3 Comments »
अंक सहावा-
Posted in कथा, मनात आलं म्हणून on May 4, 2007 | 3 Comments »
Recap-
पद्मावतीला डोकेदुखीचा त्रास होत असल्याचं वृत्त समजताच उदयन आणि वासवदत्ता तिला भेटायला जातात. पद्मावती तिथे नसतेच व उदयन वासवदत्तेची भेट होते, पण एका वेगळ्याच प्रकारे- उदयन झोपी जातो व स्वप्नातल्या वासवदत्तेला प्रश्न विचारतो तेव्हा प्रत्यक्षातली वासवदत्ता त्याच्या समोर उभी राहून त्याला उत्तरं देते. निघताना त्याच्या हाताला स्पर्श करण्याचं निमित्त होतं व अर्धवट जागा झालेल्या उदयनाला [...]
अंक पाचवा
Posted in कथा, मनात आलं म्हणून on May 2, 2007 | Leave a Comment »
Recap-
उदयनाचं पद्मावतीशी लग्न झाल्यानंतर चौथा अंक सुरू होतो. पद्मावती वासवदत्ता व एका दासीसोबत फिरायला गेली असता उदयन वसंतकासोबत त्याच उद्यानात येतो. पण त्या तिघी त्या दोघांच्या नजरेस पडत नाहीत. त्या दोघांच्या गप्पांतून उदयनाला पद्मावतीविषयी आपुलकी जरी वाटत असली, तरीही त्याचं मन अजूनही वासवदत्तेतच अडकून राहिलं आहे, हे वासवदत्तेला कळतं व ती खूश होते. आता [...]
अंक चौथा
Posted in कथा, मनात आलं म्हणून on April 28, 2007 | Leave a Comment »
Recap- उदयन काही कामानिमित्त मगधदेशी गेला असता राजा दर्शकाने आपली बहिण पद्मावती हिच्यासाठी उदयनाला मागणी घातली. उदयनाने होकार दिला व लगेच त्याच दिवशी त्यांचे लग्न झाले. त्यातच पद्मावतीची विवाहमाला गुंफण्याचं काम वासवदत्तेकडे आल्याने तिच्या दु:खात भरच पडली. इथवर सगळं तसं अपेक्षित मार्गावरूनच चाललं आहे, पण आता सुरू होतात अनपेक्षित वळणं-
अंक चौथा
हा माझा सर्वांत आवडता अंक [...]
अंक दुसरा व तिसरा
Posted in कथा, मनात आलं म्हणून on April 25, 2007 | 1 Comment »
Recap
आधीच्या भागात लिहीताना फारच गुंतागुंत झाली बहुधा. म्हणुन पहिल्या अंकातलं कथानक अगदी थोडक्या शब्दांत-
राजा उदयन त्याची राणी वासवदत्ता हिच्यावरच्या आत्यंतिक प्रेमापुढे राज्यकारभाराला दुय्यम स्थान देतो व परिणामी बरंचसं राज्य हातातून जातं. उदयनाला प्रेमातून बाहेर काढून राज्यकारभारात पुन्हा लक्ष घालण्यास प्रवृत्त करण्यासाठी त्याचा अमात्य यौगंधरायण स्वत:च्या व वासवदत्तेच्या मृत्युचं नाटक करतो. ते दोघे वेषांतर [...]
स्वप्न… – अंक पहिला
Posted in कथा, मनात आलं म्हणून on April 23, 2007 | 1 Comment »
तपोवनाचा शांत परिसर. त्याच्या मधोमध उभ्या २ व्यक्ती- संन्यासाचा वेश धारण केलेला एक पुरुष आणि त्याच्यासोबत अवंती नगरीतल्या स्त्रियांसारखी वेषभूषा केलेली एक स्त्री. या दोन व्यक्ती म्हणजे दुसरे तिसरे कुणी नसून खुद्द यौगंधरायण आणि वासवदत्ता आहेत. वेषांतर करून एका तपोवनात आले आहेत.
इतक्यात कुठूनतरी आरडाओरडा ऐकू येतो- ‘बाजूला व्हा, दूर हटा’. इथूनच तुम्हाला भासाचं एक [...]
स्वप्नवासवदत्तम- पार्श्वभूमी
Posted in कथा, मनात आलं म्हणून on April 19, 2007 | 3 Comments »
भासाने उदयनकथेवर २ नाटकं लिहिली. त्यापैकी पहिलं ‘प्रतिज्ञायौगंधरायण’ आणि दुसरं ‘स्वप्नवासवदत्तम’. ‘प्रतिज्ञा….’ जिथे संपतं त्याच्या काही काळानंतर ‘स्वप्न….’ चं कथानक उलगडतं. त्यामुळे ‘प्रतिज्ञा….’ ची थोडी ओळख करून देणं गरजेचं आहे.
उदयन हा एक नवतरुण राजा आणि त्याला राज्यकारभारात सल्ला देऊन मदत करणारा त्याचा तीक्ष्णबुद्धी, अत्यंत विश्वासू असा अमात्य- यौगंधरायण यांच्याभोवती अख्खं कथानक फिरतं. आपला नायक- [...]
भास
Posted in कथा, मनात आलं म्हणून on April 18, 2007 | 4 Comments »
कित्येक दिवसांपासून मला माझ्या ‘स्वप्नवासवदत्तम’ या आवडत्या नाटकाबद्दल लिहायचं होतं. परवाच परीक्षा संपली आणि आज मुहूर्त सापडला.
संस्कृत नाटकं म्हटली की तोंडात पहिलं नाव येतं ते कालिदासाचं. एक कालिदास सोडता इतर संस्कृत नाटककारांची नावे फारच कमी जणांना माहित असतात. कदाचित संगीत नाटकं पाहिलेल्या पिढीला भास, शूद्रक, विशाखदत्त वगैरे नावं माहित असतील.
मी स्वत: [...]
